Nhiều dự án đường giao thông đội giá vì nguyên vật liệu tăng cao, ảnh: TV

Theo phân tích từ Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, với áp lực tăng, dự báo tổng chi phí xây dựng trong năm nay có thể tăng trung bình từ 7 - 10% so với cùng kỳ do biến động của nhóm cát đá và chi phí nhân công. Các chủ đầu tư và nhà thầu được khuyến nghị cần cập nhật lại bảng tính dự toán ngay từ giai đoạn đấu thầu để tránh rủi ro bù giá.

Hiện nay, nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ các dự án giao thông trọng điểm như đường cao tốc, đường vành đai, sân bay, cảng biển đang ở mức cao tại nhiều địa phương. Điều này đặt ra yêu cầu bảo đảm nguồn cung vật liệu ổn định để đáp ứng tiến độ thi công các công trình. Trước thực tế đó, các Bộ, ngành, địa phương cùng chủ đầu tư và nhà thầu đang chủ động rà soát nhu cầu, khối lượng vật liệu cần thiết, qua đó kịp thời có các giải pháp điều phối, hỗ trợ nguồn cung cho các dự án trọng điểm.

Từ đầu năm đến nay, nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án hạ tầng trọng điểm tiếp tục gia tăng. Tại dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, khối lượng nhựa đường, bê tông nhựa nhập từ Trung Đông có thời điểm tăng từ 50 - 120%. Trong nước, các loại vật liệu như đá, cát, cấp phối đá dăm hay bê tông thương phẩm cũng ghi nhận những biến động nhất định. Tuy nhiên, từ giữa tháng 5, Tổ công tác liên ngành của Bộ Xây dựng cùng các nhà thầu đã phối hợp rà soát, đề xuất TP. Đồng Nai hỗ trợ xử lý các khó khăn này.

Không chỉ tại các dự án trọng điểm quốc gia, bài toán về nguồn cung vật liệu cũng đang đặt ra áp lực lớn đối với nhiều dự án hạ tầng đô thị trên cả nước.

Có thể thấy, nhóm nguyên vật liệu thô như cát, đá, xi măng, nhất là cát hay đá xây dựng, san lấp… là nhóm vật liệu phụ thuộc nhiều vào quy hoạch và cấp phép mỏ tại từng địa phương, khiến tính ổn định về giá thấp hơn so với các mặt hàng sản xuất công nghiệp. Không chỉ các dự án trọng điểm đang tìm cách gỡ vướng nguồn cung nguyên vật liệu, các dự án hạ tầng đô thị cũng đang nỗ lực tìm các giải pháp để dự trữ nguyên vật liệu ngay khi có thể.

Tại một số công trường hạ tầng đô thị, các nhà thầu đã chủ động thay đổi cách tiếp cận, không chờ vật liệu đến theo tiến độ mà tổ chức tập kết, dự trữ ngay tại công trường khi điều kiện mặt bằng cho phép. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng để duy trì nhịp thi công liên tục.

Đại diện Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) nhận định: "Có một số tỉnh như Hưng Yên, mỏ đất cũng không có, mỏ đá cũng không, mỏ cát cũng không. Trong những trường hợp đó, những công trình làm trên đất Hưng Yên các nhà thầu phải đi sang tỉnh khác mua. Điều đó cũng rất khó khăn".

Điểm nghẽn lớn hiện nay không chỉ nằm ở khoảng cách địa lý nguồn cung, mà còn ở công tác quy hoạch, khảo sát và quản lý mỏ vật liệu chưa đồng bộ, khiến việc khai thác và phân bổ nguồn lực chưa thật sự ổn định. Trước thực tế này, các chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện quy hoạch, minh bạch hóa dữ liệu mỏ vật liệu, đồng thời xây dựng cơ chế điều phối liên tỉnh linh hoạt hơn để tránh tình trạng "nơi thừa, nơi thiếu", đặc biệt trong bối cảnh các dự án đô thị và hạ tầng đang bước vào giai đoạn tăng tốc.

Dự báo về xu hướng thị trường những tháng cuối năm, nhóm vật liệu thô như cát, đá, xi măng sẽ vẫn phải chịu áp lực giữ giá ở mức cao, hoặc tiếp tục tăng nhẹ, bởi nhu cầu tăng mạnh từ các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm cũng như các dự án hạ tầng đô thi khi bước vào giai đoạn nước rút cuối năm. Cũng đồng nghĩa sẽ tiếp tục có các đợt áp lực mới mạnh hơn cả về giá và khối lượng từ những loại nguyên vật liệu thô.

Hiện các tỉnh, thành trên cả nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng quy mô lớn nhằm tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và liên kết vùng. Bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng cần được xem là nhiệm vụ chiến lược, không chỉ của doanh nghiệp mà của cả hệ thống quản lý bởi muốn hạ tầng tăng tốc, nguồn vật liệu phải đi trước một bước mới có thể chủ động về tiến độ. Hiện nay, Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam cũng đang kiến nghị các địa phương gỡ vướng kịp thời, sớm có cơ chế điều chỉnh khung giá phù hợp thị trường để giảm áp lực tài chính và bảo đảm dòng vốn thi công.