Những diện tích tre tại Đắk Lắk đang được định hướng phát triển thành vùng nguyên liệu phục vụ kinh tế xanh và bền vững. Ảnh: MT

Tiềm năng từ “vàng xanh”

Cây tre từ lâu được xem là loài cây sinh thái đặc biệt với tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng hấp thụ CO₂ vượt trội, góp phần quan trọng trong giảm phát thải và cải thiện môi trường. Trên thế giới, tre đang trở thành nguồn tài nguyên chiến lược trong xu hướng phát triển kinh tế xanh, với nhiều sản phẩm đa dạng phục vụ xây dựng, tiêu dùng và xuất khẩu.

Tại Việt Nam, diện tích tre đạt khoảng 1,48 triệu ha với hơn 200 loài, đóng góp kim ngạch xuất khẩu từ 900 triệu đến 1,1 tỷ USD mỗi năm. Riêng tại Đắk Lắk hiện có hơn 3.500ha tre, nứa; phân bố chủ yếu ở các vùng ven suối, đất sau nương rẫy và những khu vực đất nông nghiệp kém hiệu quả.

Dù hoạt động khai thác còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ, song cây tre đã thể hiện rõ giá trị đa dụng: Từ bảo vệ rừng, cải tạo đất đến cung cấp nguyên liệu cho sản xuất thực phẩm (măng), vật liệu xây dựng và thủ công mỹ nghệ.

Mô hình trồng tre tại xã Ea Súp mang lại hiệu quả kinh tế hơn so với các loại cây lâm nghiệp truyền thống như keo, tràm. Ảnh: MT

Đáng chú ý, một số mô hình trồng tre kinh tế đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Nhiều hộ dân mạnh dạn chuyển đổi đất bỏ hoang sang trồng tre lục trúc (tre Đài Loan) hoặc tre tứ quý, đạt thu nhập từ 300 - 500 triệu đồng/ha/năm. Điển hình như tại xã Ea Súp, có hộ thu nhập trên 400 triệu đồng/ha từ bán măng tươi, cao hơn đáng kể so với các loại cây lâm nghiệp truyền thống như keo, tràm.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, trong bối cảnh chuyển đổi từ “tư duy sản xuất” sang “tư duy kinh tế nông nghiệp”, cây tre với ưu thế sinh trưởng nhanh, hấp thụ carbon cao, đa dạng giá trị sử dụng đang nổi lên như một lựa chọn phù hợp cho phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn.

Gỡ “nút thắt” liên kết

Tuy tiềm năng lớn, nhưng thực tế ngành tre tại Đắk Lắk vẫn phát triển manh mún. Toàn tỉnh Đắk Lắk hiện chỉ có chưa đến 50ha tre trồng tập trung, chủ yếu vẫn dựa vào khai thác tự nhiên. Hoạt động sản xuất mới dừng lại ở mức sơ chế, bán nguyên liệu thô hoặc các sản phẩm thủ công truyền thống, chưa có nhà máy chế biến sâu quy mô lớn để tạo giá trị gia tăng.

Đây được xem là “nút thắt” lớn trong hành trình đưa cây tre trở thành ngành hàng kinh tế chủ lực. Trước thực trạng này, tỉnh Đắk Lắk đang định hướng phát triển theo mô hình liên kết “4 nhà” (Nhà nước – nhà nông – nhà khoa học – doanh nghiệp), hình thành chuỗi giá trị khép kín từ trồng, chế biến đến tiêu thụ.

Cây tre được trồng tại các khu vực đất dốc, ven suối vừa tạo sinh kế vừa góp phần bảo vệ hệ sinh thái. Ảnh: MT

Theo các chuyên gia, Đắk Lắk cần sớm quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, gắn với hợp tác xã và doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật trong chọn giống, nâng cao năng suất, cũng như triển khai quản lý rừng bền vững theo các tiêu chuẩn quốc tế như VFCS/PEFC để mở rộng thị trường xuất khẩu.

Định hướng của tỉnh không chỉ dừng lại ở khai thác măng hay thân tre thô, mà còn hướng tới tham gia sâu vào chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn, gắn với các ngành chế biến, sản xuất vật liệu xanh và tín chỉ carbon.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và so xo 66 Đặng Thị Thủy nhấn mạnh, cần thay đổi tư duy phát triển, không xem tre chỉ là cây “xóa đói giảm nghèo” mà phải coi đây là ngành hàng kinh tế xanh có giá trị cao, có khả năng tham gia thị trường tín chỉ carbon quốc tế.

Theo đó, ngành nông nghiệp sẽ rà soát quỹ đất, mở rộng diện tích trồng tre tại các vùng đất dốc, hành lang ven sông suối nhằm kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái. Đồng thời, tỉnh cũng chú trọng thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi liên kết bền vững.

Hiện nay, khoảng 5 dự án trồng tre đang chờ phê duyệt quy hoạch. Khi hình thành vùng nguyên liệu tập trung, cơ hội thu hút nhà đầu tư vào chế biến sâu và xuất khẩu sẽ rõ nét hơn.

Cùng với đó, các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được lồng ghép để hỗ trợ người dân về giống, kỹ thuật và xây dựng sinh kế từ cây tre. Trước mắt, các mô hình trình diễn tại cơ sở đang được triển khai nhằm thay đổi tư duy sản xuất và từng bước hình thành ngành hàng tre bền vững.

Có thể thấy, trong bối cảnh yêu cầu phát triển kinh tế xanh ngày càng cấp thiết, việc “đánh thức” tiềm năng cây tre không chỉ mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp Đắk Lắk mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân nông thôn.