Mùa thi phía sau những dòng tin nhắn chúc mừng là những khoảng lặng của những sĩ tử lần đầu nếm mùi thất bại. Ảnh minh hoạ

Những "vết xước" giữa mùa hoa lửa

Mỗi kỳ thi chuyển cấp hay đại học đều mang theo những khát khao cháy bỏng. Nhưng khi kết quả không như ý, cảm giác có lỗi và trống rỗng thường bao trùm lấy tâm trí các em.

Hà Anh (15 tuổi, Hà Nội) vừa trải qua kỳ thi vào lớp 10 với kết quả thiếu vỏn vẹn 0,25 điểm để vào trường công lập mong muốn. Em chia sẻ trong nghẹn ngào: "Em không dám mở điện thoại. Nhìn các bạn đồng loạt thay logo trường mới, trong nhóm chat tin nhắn nhảy liên tục những lời chúc mừng, em thấy mình như kẻ bị bỏ lại. Em sợ những ánh nhìn thương hại từ họ hàng, sợ cảm giác mình là “vết đen” duy nhất trong một tập thể toàn những người chiến thắng".

Cũng nếm mùi thất bại trong kỳ thi vào lớp 10 THPT công lập tại Hà Nội, Nguyễn Thành Trung (15 tuổi) sau khi biết mình trượt trường công đã rơi vào trạng thái tự ti vì cảm giác có lỗi với cha mẹ. Bao nhiêu năm đèn sách, bao nhiêu kỳ vọng của gia đình dồn cả vào kỳ thi lần này. "Khi biết điểm, em thấy mình như một kẻ tội đồ, như một kẻ thất bại. Nhưng cũng may mắn rằng em có được sự động viên và đồng hành từ bố mẹ nên em cũng nguôi ngoai phần nào”, Trung cho biết.

Khác với sự may mắn của những người được thấu hiểu, Tuấn Anh (22 tuổi, Hà Nội) vẫn chưa nguôi ngoai khi nhớ về cú sốc trượt đại học 4 năm trước. Từ một học sinh ưu tú luôn đứng trong top đầu, Tuấn Anh đã trượt dài trong nỗi thất vọng về bản thân khi không nhận được sự hỗ trợ tâm lý kịp thời.

"Ngày đó, em thấy mình kém cỏi vô cùng. Không có ai định hướng, em bắt đầu bỏ bê học tập và lao vào game để trốn tránh thực tại. Từ một “con nhà người ta”, em trở thành học sinh cá biệt, liên tục trốn học. Giờ nhìn lại, em chỉ ước giá như ngày ấy có ai đó nắm tay em, nói với em rằng thất bại này không phải là dấu chấm hết, có lẽ con đường của em đã bằng phẳng hơn thay vì một sự sa sút đau lòng như thế".

Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Lanh tại một buổi chia sẻ với các bậc cha mẹ. Ảnh: NVCC

"Thành tích không ấn định bạn là ai"

Trước những giai đoạn đầy nhạy cảm này, Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Lanh (Công ty Cổ phần Học viện Minh Trí Thành) đã có những phân tích sâu sắc về cách giúp các con đối diện với thất bại đầu đời.

Nhiều phụ huynh khi thấy con buồn thường nói: "Không học trường này thì học trường khác cũng tốt, có sao đâu!". Theo chuyên gia Nguyễn Thị Lanh, đây là cách an ủi có thể gây phản tác dụng: "Khi nói câu đó, chúng ta vô tình phủ nhận cảm xúc của trẻ. Trẻ sẽ cảm thấy mình không được thấu hiểu, cố gắng tỏ ra ổn nhưng bên trong đang vụn vỡ. Những cảm xúc tiêu cực không được giải tỏa sẽ không biến mất, chúng bị dồn nén lại và có thể bùng nổ dưới những hình thức cực đoan hơn trong tương lai".

Thạc sĩ Nguyễn Thị Lanh cũng cho biết, điều đầu tiên cần làm là chấp nhận tất cả cảm xúc: buồn, thất vọng, tự ti của con. Các bậc phụ huynh đừng bắt con phải vui ngay lập tức. Hãy để trẻ được sống thật với nỗi đau của mình và cho các con biết rằng đích đến của mỗi người là một cuộc sống hạnh phúc, đừng để một cú “xảy chân” làm hỏng cả quá trình trưởng thành dài rộng phía trước. Thành tích chỉ là một phần, nó không ấn định giá trị con người.

Dẫu biết cuộc sống cần có áp lực để tạo nên kim cương và việc học là vô cùng quan trọng, nhưng cha mẹ cần là người dạy con cách đối diện với nghịch cảnh. "Khi một điều không như ý xảy đến, hãy cho trẻ thấy vẫn còn nhiều con đường khác để đi. Hãy dạy con rằng thất bại không phải là tận cùng thế giới. Đừng để trẻ phải đối mặt với sự cô đơn và lạc lõng ngay trong chính ngôi nhà của mình. Khi cảm xúc được thấu hiểu, con sẽ có đủ sức mạnh để đứng dậy và bước tiếp", Thạc sĩ Nguyễn Thị Lanh cho biết thêm.

Kỳ thi có thể kết thúc, cánh cửa trường này có thể đóng lại, nhưng hành trình trưởng thành của mỗi đứa trẻ vẫn tiếp diễn. Hãy để những thất bại đầu đời trở thành bài học về lòng kiên cường, thay vì một vết sẹo đi theo các em suốt cuộc đời.