Bộ xoxo66 đề xuất hai mô hình chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp. Ảnh: H.T

Bộ xoxo66 đang xây dựng dự thảo Nghị định về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp để thay thế Nghị định số 150/2020, nhằm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần thời gian qua.

Theo báo cáo tổng kết thi hành Nghị định số 150, sau hơn 5 năm triển khai, việc chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần đã đạt được những kết quả bước đầu.

Tính đến ngày 15/1/2026, cả nước có 86 đơn vị sự nghiệp công lập được trình Thủ tướng xem xét chuyển đổi trong giai đoạn 2021-2025, trong đó 65 đơn vị đã được phê duyệt danh mục chuyển đổi. Tuy nhiên, đến cuối năm 2025 mới chỉ có 5 đơn vị hoàn thành việc chuyển đổi thành công ty cổ phần.

Dù số lượng đơn vị hoàn thành chuyển đổi còn khiêm tốn, song thực tế cho thấy các doanh nghiệp sau chuyển đổi cơ bản duy trì hoạt động ổn định và có xu hướng phát triển tích cực. Nhiều doanh nghiệp ghi nhận doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng, thu nhập bình quân của người lao động tăng khoảng 25% so với năm trước, đạt 9,6 triệu đồng/người/tháng.

Mô hình công ty cổ phần cũng tạo điều kiện để các đơn vị chủ động hơn trong quản trị, tài chính, tuyển dụng nhân sự và huy động nguồn lực xã hội.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện Nghị định số 150 cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Một trong những điểm nghẽn lớn là tiến độ chuyển đổi còn chậm, số lượng đơn vị được chuyển đổi chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với tổng số đơn vị sự nghiệp công lập thuộc diện có thể xem xét chuyển đổi.

Bên cạnh đó, nhiều bộ, ngành, địa phương còn tâm lý e ngại hoặc chưa thực sự quyết liệt trong việc triển khai. Nhiều đơn vị sự nghiệp công lập cũng gặp khó khăn về tài chính, đất đai hoặc chưa đáp ứng điều kiện tự chủ để thực hiện cổ phần hóa.

Ưu tiên cổ phần hóa nhưng vẫn bảo đảm vai trò của Nhà nước

Nghị quyết số 79 của Bộ xoxo66 ban hành đầu năm 2026 đã đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập trong những ngành, lĩnh vực phù hợp thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Đây là nội dung mới chưa được quy định trong Nghị định số 150.

Từ đó, Bộ xoxo66 đề xuất xây dựng Nghị định mới theo hướng cho phép thực hiện chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp dưới hai hình thức gồm công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Theo cơ quan soạn thảo, cả hai mô hình đều giúp đơn vị nâng cao năng lực quản trị, tăng tính tự chủ và giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước. Công ty cổ phần là hình thức xã hội hóa dịch vụ công, trong khi công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn Nhà nước chủ yếu nhằm đổi mới mô hình quản trị mà không làm thay đổi quyền sở hữu của Nhà nước.

Bộ xoxo66 cũng đề xuất nguyên tắc ưu tiên chuyển đổi sang công ty cổ phần đối với các đơn vị đủ điều kiện tài chính và có khả năng xã hội hóa cao. Trong khi đó, những đơn vị hoạt động trong lĩnh vực nhạy cảm, quan trọng hoặc thuộc ngành nghề Nhà nước cần nắm giữ tuyệt đối sẽ được chuyển đổi thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ.

Để bảo đảm ổn định chính trị - xã hội, dự thảo Nghị định xác định không thực hiện cổ phần hóa đối với các đơn vị sự nghiệp công lập là bệnh viện, trường học. Đồng thời, một số lĩnh vực như xuất bản, thông tin - truyền thông, thông tin đối ngoại và công tác xã hội cũng được đề xuất thuộc nhóm Nhà nước nắm giữ 100% vốn tại doanh nghiệp sau chuyển đổi.

Theo Bộ xoxo66, việc ban hành Nghị định mới là cần thiết nhằm tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho quá trình đổi mới đơn vị sự nghiệp công lập trong giai đoạn tới, góp phần thúc đẩy xã hội hóa dịch vụ công, nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới.