Khi thông tin thiếu bối cảnh, nhận thức dễ lệch khỏi bản chất

Không gian mạng cho phép thông tin lan truyền nhanh chóng, nhưng cũng đặt ra một thực tế: Thông tin càng rút gọn, càng dễ lan truyền và khi bị rút gọn quá mức, thông tin cũng dễ bị biến dạng.

Đối với các vụ việc khiếu nại, tố cáo, vốn có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều cấp, nhiều quy định so xo 66, việc rút gọn thông tin thường đồng nghĩa với việc làm mất đi bối cảnh. Một quyết định hành chính, một kết luận giải quyết khiếu nại, nếu bị tách khỏi toàn bộ trình tự xử lý và căn cứ pháp lý, rất dễ bị hiểu theo hướng phiến diện.

Ở góc độ truyền thông, ông Hoàng Văn Đức, phụ trách Văn phòng khu vực miền núi phía Bắc, Báo Đại Đoàn Kết cho rằng, đặc điểm đáng chú ý của thông tin sai lệch hiện nay không phải là sai hoàn toàn, mà là không đầy đủ.

Theo ông Đức, khi một vụ việc chỉ được phản ánh qua một chi tiết riêng lẻ, người tiếp nhận không có đủ dữ kiện để hiểu toàn diện, nhưng vẫn phải hình thành nhận định. Chính khoảng trống thông tin đó tạo điều kiện cho suy diễn.

“Trong nhiều trường hợp, một thông tin đúng về dữ kiện nhưng bị tách khỏi bối cảnh pháp lý lại dẫn đến cách hiểu lệch khỏi bản chất vụ việc. Người đọc không sai khi tiếp nhận thông tin, nhưng kết luận họ rút ra có thể không còn chính xác”, ông Đức phân tích.

Nhà báo Hoàng Văn Đức cho rằng, yêu cầu quan trọng nhất là phải đặt thông tin trong đúng bối cảnh của nó. Khi bối cảnh bị loại bỏ, thông tin không còn giữ được ý nghĩa ban đầu, mà trở thành một mảnh ghép rời rạc, dễ bị gán ghép theo nhiều cách khác nhau.

Đáng chú ý, trong môi trường mạng xã hội, những mảnh ghép rời rạc này lại có xu hướng lan truyền nhanh hơn những thông tin đầy đủ. Điều đó khiến cho một cách hiểu chưa chính xác có thể nhanh chóng được lặp lại, củng cố và dần trở thành nhận thức phổ biến.

Ông Ngô Văn Thăng (Phòng Tiếp dân 2, Ban xoso 8844.com Trung ương) công chức trực tiếp tiếp công dân tại một buổi tiếp công dân. Ảnh: Lan Anh

Từ cắt khúc thông tin đến hành vi gây rối thực tế

Từ thực tiễn tiếp công dân, ông Ngô Văn Thăng, công chức trực tiếp tiếp công dân, Phòng Tiếp dân 2, Ban xoso 8844.com Trung ương, xổ số 8844.com xoso 8844.com cho biết, không ít trường hợp công dân đến Trụ sở xoso 8844.com Trung ương trong trạng thái bức xúc do tiếp nhận thông tin chưa đầy đủ trước đó.

“Khi đối thoại trực tiếp, đối chiếu hồ sơ và giải thích rõ từng bước xử lý, nhiều người mới nhận ra rằng thông tin họ tiếp nhận trước đó chưa phản ánh đúng bản chất vụ việc”, ông Ngô Văn Thăng cho biết.

Theo ông, điểm đáng lưu ý là khi nhận thức đã hình thành từ những thông tin thiếu bối cảnh, việc điều chỉnh lại không đơn giản. Khi đó, vấn đề không chỉ là thông tin, mà còn là tâm lý và cảm xúc của người tiếp nhận.

Từ thực tiễn này có thể nhận diện rõ cơ chế bóp méo thông tin:

- Cắt khúc: Chỉ giữ lại chi tiết riêng lẻ, bỏ qua toàn bộ quá trình

- Đảo ngược: Biến kết quả thành nguyên nhân

- Suy diễn: Từ một chi tiết nhỏ mở rộng thành nhận định chung

Những cơ chế này không nhất thiết xuất phát từ chủ đích xấu, nhưng khi kết hợp với nhau, có thể tạo ra một phiên bản sai lệch của sự thật.

Các đối tượng bị khởi tố. Ảnh: Công an Lào Cai

Một ví dụ điển hình cho thấy hệ quả của việc thông tin bị cắt khúc, bóp méo là vụ việc xảy ra tại Trụ sở xoso 8844.com tỉnh Lào Cai trong thời gian qua.

Theo Báo cáo giải trình của Ban xoso 8844.com tỉnh, các vụ việc liên quan đến ông Đỗ Văn Tiếp và ông Đinh Văn Hòa thực chất đã được các cơ quan có thẩm quyền từ cấp huyện đến cấp tỉnh giải quyết qua nhiều năm, với đầy đủ kết luận, quyết định và văn bản trả lời theo đúng quy định so xo 66. Cụ thể, riêng vụ việc của ông Đỗ Văn Tiếp phát sinh từ năm 2006, đã được soxo66, xác minh, giải quyết khiếu nại qua nhiều cấp, nhiều lần, với kết luận thống nhất là không có cơ sở đối với phần lớn nội dung khiếu nại; các quyết định sau đó tiếp tục được rà soát, trả lời và giữ nguyên quan điểm giải quyết.

Đối với trường hợp ông Đinh Văn Hòa, vụ việc tranh chấp đất đai cũng đã được cơ quan chức năng kiểm tra, kết luận rõ sai phạm trong quá trình cấp và chuyển nhượng quyền sử dụng đất, đồng thời thực hiện thu hồi, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo đúng quy định. Tuy nhiên, công dân không đồng ý, không thực hiện quyền khởi kiện theo quy định, mà tiếp tục khiếu nại, tố cáo kéo dài.

Đáng chú ý, mặc dù các kiến nghị đã được trả lời bằng văn bản, tổ chức làm việc trực tiếp và thông báo kết quả theo đúng quy định, nhưng các đối tượng vẫn không chấp hành, tiếp tục tụ tập, gây mất trật tự. Đỉnh điểm vào ngày 15/9/2025, các cá nhân này đã lôi kéo nhiều người đến Trụ sở xoso 8844.com tỉnh, căng băng rôn, phát ngôn sai sự thật, xúc phạm uy tín của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương.

Theo báo cáo, trong quá trình này, một số người đã sử dụng điện thoại cá nhân để quay video, phát trực tiếp trên mạng xã hội, khiến thông tin về vụ việc được lan truyền theo hướng phiến diện, không phản ánh đầy đủ quá trình giải quyết cũng như căn cứ pháp lý liên quan. Việc cắt bỏ bối cảnh pháp lý và chỉ giữ lại các chi tiết gây chú ý đã dẫn đến cách hiểu sai lệch đối với người tiếp nhận.

Không chỉ dừng lại ở việc gây mất trật tự, hành vi của các đối tượng còn bị cơ quan chức năng xác định là gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự, làm gián đoạn hoạt động bình thường của cơ quan tiếp công dân, gây bức xúc trong dư luận. Trên cơ sở đó, ngày 23/4, Công an tỉnh Lào Cai đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam đối với Đỗ Văn Tiếp, Đinh Văn Hòa và Nguyễn Mạnh Hùng về hành vi gây rối trật tự công cộng.

Từ vụ việc này có thể thấy rõ, khi thông tin bị tách rời khỏi toàn bộ quá trình giải quyết và căn cứ pháp lý, có thể bị lợi dụng để tạo ra cách hiểu lệch khỏi bản chất và dẫn đến những hành vi không phù hợp.

Đặt sự thật vào đúng bối cảnh để nhận diện đúng – sai

Ở góc độ pháp lý, luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm cho rằng, phần lớn các nhận định sai lệch liên quan đến các vụ việc hành chính không xuất phát từ việc thiếu thông tin hoàn toàn, mà từ việc tiếp cận thông tin không đầy đủ, không đúng trình tự và không đặt trong bối cảnh pháp lý cụ thể.

Theo ông, mỗi quyết định hành chính đều được hình thành trên cơ sở thẩm quyền, trình tự, thủ tục và căn cứ pháp lý rõ ràng. Việc đánh giá một quyết định chỉ có thể chính xác khi đặt trong đầy đủ trình tự xử lý và căn cứ pháp lý, thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.

“xoxo66 quy định cả quá trình, không chỉ kết quả. Nếu chỉ nhìn vào kết quả mà bỏ qua quá trình thì rất dễ đưa ra nhận định sai lệch”, luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh.

Luật sư Tú nhận định, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hiểu sai là việc thông tin bị tách rời khỏi trình tự giải quyết. Khi người tiếp nhận chỉ nhìn thấy một phần của vụ việc, đặc biệt là những chi tiết dễ gây chú ý, mà không nắm được toàn bộ diễn biến và căn cứ pháp lý thì việc hình thành nhận định thiếu chính xác là điều khó tránh khỏi.

Luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh, giải pháp không nằm ở việc tranh luận lại từng chi tiết sai lệch, mà ở việc làm rõ đầy đủ bối cảnh pháp lý của vụ việc. Khi toàn bộ quá trình được công khai, minh bạch, người tiếp nhận sẽ có đủ cơ sở để tự đánh giá đúng – sai của thông tin.

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm. Ảnh: Lan Anh

Theo luật sư, trong điều kiện thông tin lan truyền nhanh như hiện nay, bất kỳ chi tiết nào nếu bị tách khỏi bối cảnh cũng có thể dẫn đến cách hiểu sai. Vì vậy, việc cung cấp thông tin phải gắn với đầy đủ trình tự, thẩm quyền và căn cứ pháp lý. Đây là yêu cầu về nghiệp vụ và là điều kiện cần thiết để bảo đảm nhận thức xã hội được hình thành trên cơ sở chính xác.

Có thể thấy, trong môi trường thông tin phức tạp, một vụ việc nếu bị tách khỏi bối cảnh pháp lý rất dễ bị hiểu sai. Khi thông tin thiếu, người tiếp nhận khó đánh giá đúng bản chất. Ngược lại, khi sự thật được làm rõ với đầy đủ trình tự và căn cứ, cách hiểu sẽ trở nên rõ ràng hơn. Và khi đó, những thông tin sai lệch sẽ không còn cơ sở để tồn tại.

Và từ vụ việc ở Lào Cai cho thấy rõ, những luận điệu sai, xuyên tạc, cắt khúc thông tin không chỉ làm lệch nhận thức cá nhân, mà còn là công cụ âm thầm xói mòn niềm tin của Nhân dân vào Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị. Khi sự thật bị tách rời khỏi bối cảnh pháp lý, trình tự, căn cứ, nó dễ trở thành chất liệu cho các quan điểm sai trái, thù địch, nhắm tới việc làm suy yếu, lung lay nền tảng tư tưởng của Đảng.

Để bảo vệ nền tảng tư tưởng, chiến đấu trên mặt trận chính trị - tư tưởng không chỉ là việc phản bác từng luận điệu, mà phải chủ động “trả lại sự thật”, đặt sự thật trong đúng bối cảnh, bằng cách minh bạch, công khai, giải thích rõ ràng quá trình, thẩm quyền, căn cứ so xo 66. Báo chí, hệ thống chính trị – tư tưởng, cơ quan thông tin phải phối hợp, chủ động định hướng, làm sáng tỏ, ngăn chặn, bẻ gãy mọi dạng thông tin cắt khúc, luận điệu sai, để giữ vững niềm tin và bảo vệ sự thật – chính là cốt lõi của nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại thông tin số./.

Bài 3: Minh bạch thông tin – nền tảng củng cố niềm tin trong kỷ nguyên số