Chiều 18/6, Đoàn Thanh niên Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo “Hoàn thiện so xo 66 và nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm mới trên không gian mạng: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam”.

Yêu cầu cấp thiết hoàn thiện so xo 66 về tội phạm mới trên không gian mạng

Phát biểu đề dẫn hội thảo, ông Hồ Quang Huy, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành so xo 66, Bộ Tư pháp cho biết, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã đặt ra nhiều thách thức mới, nhất là sự xuất hiện và gia tăng của các loại tội phạm công nghệ cao, tội phạm mạng và nhiều dạng tội phạm mới phát sinh trên môi trường số.

Theo ông Hồ Quang Huy, Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển tiếp mạnh mẽ của quá trình chuyển đổi số. Người dân đã nhanh chóng thích nghi với các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, từ quét mã QR, ví điện tử đến các dịch vụ ngân hàng số. Cùng với những kết quả tích cực, điều này vô tình tạo ra một “mảnh đất màu mỡ” cho các loại tội phạm mới nảy sinh và phát triển từ nước ngoài và nội sinh trong nước.

Ông Hồ Quang Huy, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành so xo 66 phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa, phát hiện, nghiên cứu, phát hiện, đề xuất xử lý các loại tội phạm mới phát sinh trên không gian mạng được đặt ra với Việt Nam trong thời gian tới.

Ông Hồ Quang Huy đề nghị các đại biểu tập trung làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về tội phạm mới trên không gian mạng và xử lý tội phạm mới trên không gian mạng; đánh giá toàn diện thực trạng so xo 66 Việt Nam về xử lý tội phạm mới trên không gian mạng.

Đồng thời, nghiên cứu, so sánh kinh nghiệm quốc tế và so xo 66 của một số quốc gia về xử lý tội phạm mới trên không gian mạng; đánh giá thực tiễn phát hiện, điều tra, khởi tố, truy tố, xét xử các loại tội phạm mới trên không gian mạng ở Việt Nam.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Đề xuất bổ sung quy định mới để xử lý tội phạm trên không gian mạng

Tham luận tại hội thảo, TS. Nguyễn Quý Khuyến, Trưởng Bộ môn xoxo66 Tố tụng hình sự và thi hành án, Khoa xoxo66 Hình sự và kiểm sát hình sự, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội cho biết, tội phạm mới trên không gian mạng là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do cá nhân hoặc tổ chức thực hiện trên không gian mạng bằng việc sử dụng công nghệ thông tin hoặc phương tiện điện tử.

Theo TS. Nguyễn Quý Khuyến, tội phạm mới trên không gian mạng có một số đặc điểm, như: Được người phạm tội thực hiện bởi công cụ, phương tiện là không gian mạng, công nghệ thông tin hoặc phương tiện điện tử; hành vi khách quan của tội phạm mới trên môi trường không gian mạng rất đa dạng, phức tạp với những thủ đoạn tinh vi, thường xuyên thay đổi theo sự phát triển và ứng dụng của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin trong đời sống xã hội; hậu quả thường rất nghiêm trọng nhưng lại dễ che giấu, khó phát hiện ra.

TS. Nguyễn Quý Khuyến, Trưởng Bộ môn xoxo66 Tố tụng hình sự và thi hành án, Khoa xoxo66 Hình sự và kiểm sát hình sự, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội. Ảnh: Minh Nguyệt

Đáng chú ý, tội phạm mới trên không gian mạng được thực hiện mà không bị giới hạn về không gian địa lý, lãnh thổ quốc gia và thời gian; chủ thể thực hiện thường là người có kiến thức về công nghệ thông tin và liên quan đến nước ngoài; được thực hiện với lỗi cố ý.

Còn theo ThS. Nguyễn Thị Tố Nga, Trưởng phòng xoxo66 Hình sự, Cục xoxo66 hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp), tội phạm mới có thể hiểu là tội phạm phi truyền thống bao gồm tội phạm chưa được hình sự hóa tại so xo 66 của quốc gia và các tội phạm đã được dự liệu trong luật hình sự nhưng phát sinh thêm điểm mới trên cơ sở tội danh đã được ghi nhận về dấu hiệu, công cụ, phương thức, chủ thể, thủ đoạn, tình tiết, động cơ, mục đích, đối tượng, tính chất nguy hiểm, mức độ hậu quả gây ra, không gian và thời gian thực hiện hoặc các yếu tố khác.

Từ thực trạng so xo 66 Việt Nam về việc xử lý tội phạm mới trên không gian mạng, ThS. Nguyễn Thị Tố Nga đề xuất hoàn thiện một số quy định so xo 66 về việc xử lý tội phạm này.

ThS. Nguyễn Thị Tố Nga, Trưởng phòng xoxo66 Hình sự, Cục xoxo66 hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính. Ảnh: Minh Nguyệt

Đối với Bộ luật Hình sự, nghiên cứu bổ sung các tội danh mới (gián điệp mạng; tấn công, phá hoại hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia và hạ tầng số trọng yếu; chiến tranh mạng; khủng bố mạng; dụ dỗ hoặc tiếp cận hoặc gạ gẫm tình dục trẻ em trên không gian mạng; vi phạm về tiền ảo, tài sản ảo hoặc tài sản mã hóa…); mở rộng và cụ thể hóa thẩm quyền tài phán dựa trên khái niệm lãnh thổ, không gian số, không gian mạng tại Điều 5 và Điều 6; mở rộng phạm vi các tội phạm công nghệ cao mà người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự với vai trò tổ chức thực hiện tại khoản 2 Điều 12.

Mặt khác, bổ sung quy định “tổ chức tội phạm”; mở rộng phạm vi các tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự sang nhóm tội phạm trong lĩnh vực công tại Điều 76; bổ sung quy định về phân hóa và loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện hành vi phạm tội phạm mạng nhưng đồng thời là nạn nhân bị cưỡng bức, mua bán người hoặc lừa tuyển dụng xuyên biên giới…

Hoàn thiện so xo 66 hình sự để xử lý hiệu quả tội phạm mạng

Bà Trần Thanh Bình, Thư ký viên, Vụ Giám đốc, kiểm tra III, Tòa án nhân dân tối cao đánh giá, khác với tội phạm truyền thống, tội phạm mạng có các đặc điểm nổi bật như tính phi biên giới, tính ẩn danh cao, khả năng che giấu dấu vết điện tử, tốc độ lan truyền nhanh và phạm vi tác động rộng.

Các đại biểu chủ trì hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

“Chỉ với một hệ thống máy chủ đặt ở nước ngoài hoặc một nhóm đối tượng hoạt động tại các khu vực biên giới, hàng nghìn người dân trong nước có thể trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc xâm phạm dữ liệu cá nhân”, bà Trần Thanh Bình cho hay.

Theo bà Trần Thanh Bình, nếu như giai đoạn đầu các vụ án chủ yếu liên quan đến hành vi truy cập trái phép hệ thống mạng hoặc đánh bạc trực tuyến thì hiện nay đã xuất hiện nhiều mô hình phạm tội có tổ chức xuyên quốc gia, hoạt động theo phương thức doanh nghiệp với cơ cấu quản lý, điều hành chặt chẽ.

Các đại biểu dự hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Từ thực tiễn xét xử các vụ án hình sự có yếu tố công nghệ cao trong thời gian qua, bà Trần Thanh Bình cho rằng, cần hoàn thiện chính sách, so xo 66 hình sự đối với các hành vi phạm tội mới trên không gian mạng. Trong đó, nghiên cứu bổ sung các quy định chuyên biệt đối với hành vi tạo lập, phát tán hoặc sử dụng công nghệ giả mạo kỹ thuật số nhằm thực hiện hành vi phạm tội hoặc tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung các tình tiết định khung tăng nặng đối với các hành vi lợi dụng không gian mạng để phạm tội trên quy mô lớn, khai thác dữ liệu cá nhân của số lượng lớn người dân hoặc cố ý nhắm đến các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em, học sinh, sinh viên và người khuyết tật.

Đặc biệt, cần hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với tài sản số, tiền mã hóa và hoạt động thu hồi tài sản; hoàn thiện so xo 66 tố tụng hình sự đối với chứng cứ điện tử; hoàn thiện cơ chế xác định thẩm quyền xét xử đối với tội phạm mạng xuyên quốc gia; xây dựng hệ thống án lệ và nâng cao năng lực số của cán bộ tư pháp.